ห้องสมุดพระธรรม

พระธรรมเทศนาเรื่อง "พระพุทธศาสนากับสันติภาพของโลก" และบทความเรื่อง "พระพุทธเจ้าทรงรู้จักโลก" "ศาสนาในธรรมชาติ" โดย พระศรีวิสุทธิญาณ (สุชีโว ภิกขุ) จัดพิมพ์ ปี ๒๔๙๔

ประวัติ คาถาสุภาษิต และการบรรลุธรรมของพระอรหันตเถระ พระสาวกเอตทัคคะและพระเถระสำคัญในพุทธกาล

ประวัติ คาถาสุภาษิต และการบรรลุธรรมของพระอรหันตเถระ พระสาวกเอตทัคคะและพระเถระสำคัญในพุทธกาล

แปล คาถาสุภาษิต และการบรรลุธรรมของพระอรหันตเถระ พระสาวกเอตทัคคะและพระเถระสำคัญในพุทธกาล

ประวัติของพระพุทธเจ้า ประวัติของพระอัครสาวก พระอสีติมหาสาวก พระอริยสาวก และอุบาสกอุบาสิกาผู้บรรลุเป็นพระอริยสาวกมาไว้โดยย่อ เพื่อเป็นแนวทางให้ผู้ใฝ่ศึกษาได้อาศัยค้นคว้าให้ลึกซึ้งและแจ่มแจ้งต่อไป

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะควบคู่กับคัมภีร์ปรมัตถทีปนี เพื่อให้เป็นคู่มือศึกษาค้นคว้าสำหรับครูสอนพระอภิธรรมและประชาชนทั่วไปผู้ใฝ่ธรรม

คู่มือการปฏิบัติธรรม ตามมหาสติปัฏฐาน ๔ โดยย่อ

อธิบายจำแนกอารมณ์ และวิธีปฏิบัติ สมถะ วิปัสสนา

คัมภีร์วิสุทธิมรรค รจนาโดยพระพุทธโฆสาจารย์ นักปราชญ์ชาวอินเดีย เมือ พ.ศ. ๙๕๖ เป็นภาษาบาลี สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถระ) วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎราชวรมหาวิหาร แปลและเรียบเรียงเป็นภาษาไทย

จุดเด่นของคัมภีร์มิลินทปัญหา ก็คือคำตอบ ที่นอกจากจะอ้างจากพระพุทธพจน์แล้ว ยังมีอุปมาเปรียบเทียบ บางคำตอบ มีอุปมาตั้ง ๕ ถึง ๖ ครั้ง เพื่อให้คำตอบชัดเจนที่สุด เท่าที่ผู้ถาม หรือผู้ตอบจะพึงพอใจ

คู่มือสรุปและคู่มือสอบทานพระวินัยทั้งหมด รวบรวมโดยพระอุปาลีเถระและคณะ รวบรวมบทวิเคราะห์ข้อสิกขาบทในรูปแบบคำถาม-คำตอบ (ปุจฉาวิสัชนา) แยกแยะกลุ่มอาบัติ วัตถุ สมุฏฐาน และเงื่อนไขการต้องอาบัติของภิกษุและภิกษุณีอย่างเป็นระบบ

ขันธกะจบบทจุลวรรค รวบรวมข้อปฏิบัติทางพระวินัยและประวัติศาสตร์สงฆ์ ประกอบด้วย ขุททกวัตถุขันธกะ ว่าด้วยธรรมเนียมและข้อห้ามเกี่ยวกับบริขารการใช้ชีวิตประจำวัน, เสนาสนขันธกะ ว่าด้วยระเบียบที่อยู่อาศัยและการสร้างวัดของอนาถบิณฑิกเศรษฐี, สังฆเภทขันธกะ ว่าด้วยเรื่องพระเทวทัตทำสงฆ์ให้แตกแยก, วัตตขันธกะ ว่าด้วยจริยวัตรของภิกษุ รวมถึง ปัญจสติกาขันธกะ และ สัตตสติกาขันธกะ ว่าด้วยประวัติการทำสังคายนาครั้งที่ ๑ และครั้งที่ ๒

ว่าด้วยระเบียบการลงโทษทางวินัยและการบริหารจัดการภายในคณะสงฆ์ ประกอบด้วย กัมมขันธกะ ว่าด้วยสังฆกรรมลงโทษภิกษุผู้ประพฤติมิชอบ (เช่น ตัชชนียกรรม, นิยสกรรม), ปาริวาสิกขันธกะ และ สมุจจยกัณฑ์ ว่าด้วยระเบียบการประพฤติวาสเพื่อออกจากอาบัติหนักสังฆาทิเสส, สมาทานขันธกะ ว่าด้วยข้อปฏิบัติตนขณะอยู่ปริวาส และ อธิกรณขันธกะ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และอธิกรณสมถะ ๗ ประการสำหรับระงับข้อพิพาทในสงฆ์

ว่าด้วยพุทธานุญาตเกี่ยวกับปัจจัย ๔ และพระศาสนูปถัมภก ประกอบด้วย จัมมขันธกะ ว่าด้วยทรงอนุญาตเครื่องผูกรองเท้าและจีวรตามภูมิภาค, เภสัชชขันธกะ ว่าด้วยเรื่องยารักษาโรค ปานะ และข้อห้ามเรื่องกัปปิยภูมิ, กฐินขันธกะ ว่าด้วยระเบียบการรับและการอานิสงส์กฐิน, จีวรขันธกะ ว่าด้วยการรับผ้ากฐิน การตัดเย็บ และประวัติหมอชีวกโกมารภัจจ์ รวมถึง จัมมขันธกะ-สังฆเภทขันธกะ ที่เกี่ยวเนื่อง

คัมภีร์ปฐมหมวดขันธกะในพระวินัยปิฎก รวบรวมประวัติศาสตร์พุทธกาล รากฐานระเบียบปกครอง และสังฆกรรมของคณะสงฆ์ ประกอบด้วยเนื้อหาสำคัญ ได้แก่ มหาขันธกะ ว่าด้วยพุทธประวัติช่วงปฐมโพธิกาลและกำเนิดการอุปสมบท, อุโบสถขันธกะ ว่าด้วยการสมมติสีมาและการสวดพระปาติโมกข์, วัสสูปนายิกขันธกะ ว่าด้วยระเบียบการจำพรรษา และ ปวารณาขันธกะ ว่าด้วยพิธีปวารณาในวันออกพรรษา พร้อมคำอธิบายอรรถกถาสมันตปาสาทิกา

คัมภีร์ภิกขุนีวิภังค์รวบรวมข้อห้ามและข้อปฏิบัติสำหรับภิกษุณี โดยแยกออกเป็นกัณฑ์ต่างๆ ตามลำดับความหนักเบาของอาบัติ

เนื้อหาเกี่ยวกับ ปาจิตตีย์, ปาฏิเทสนียะ, เสขิยวัตร และ อธิกรณสมถะ พร้อมคัมภีร์อรรถกถาสมันตปาสาทิกาอธิบายขยายความ

พระวินัยปิฎก เล่ม ๑ ภาค ๓ มหาวิภังค์ ปฐมภาค เป็นเล่มที่ต่อเนื่องมาจากภาค ๒ โดยยังคงอยู่ในหมวด มหาวิภังค์ ซึ่งว่าด้วยข้อปฏิบัติตามพระวินัยของพระภิกษุสงฆ์ พร้อมอรรถกถาสมันตปาสาทิกาอธิบายขยายความอย่างละเอียด

พระวินัยปิฎก เล่ม ๑ ภาค ๒ มหาวิภังค์ ปฐมภาค เป็นเล่มที่ต่อมาจากเล่ม ๑ ภาค ๑ โดยยังคงอยู่ในหมวด มหาวิภังค์ ซึ่งเน้นเรื่องอาบัติหนักประเภท สังฆาทิเสส ไปจนถึงอาบัติเบาอย่าง อนิยต และ นิสสัคคิยปาจิตตีย์ พร้อมคัมภีร์อรรถกถาสมันตปาสาทิกาอธิบายประกอบ

ประวัติการสังคายนาและมูลเหตุพระวินัย อธิบายถึงเหตุการณ์หลังพุทธปรินิพพาน การทำสังคายนาครั้งที่ ๑ โดยพระมหากัสสปะและพระอุบาลี รวมถึงอธิบายเหตุผลที่พระพุทธองค์ทรงยังไม่บัญญัติพระวินัยในชุดแรกๆ จนกว่าจะเกิดเหตุเสื่อมเสียขึ้นในสงฆ์

รวบรวมมาจากคำสอนของท่านพระอาจารย์มหาแสวง โชติปาลา และท่านอาจารย์แนบ มหาธีรานนท์ เพื่อเป็นคู่มือในการศึกษาคัมภีร์มหาปัฎฐานเบื้องต้น

พระพุทธพจน์เป็นวิสัยแห่งพระสัพพัญญุตญาณ มีความงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด มีความสุขุมลุ่มลึกโดยศัพท์ (สัททคัมภีร์) ความหมาย (อัถถคัมภีร์) ศัพท์และความหมาย (สัททัตถคัมภีร์) พุทธประสงค์ (อธิปปาย) มีนัยที่วิจิตรพิสดาร (นานานยวิจิตรปาฬิ) ตรัสไว้ทั้งโดยตรง (นีตัตถนัย) โดยอ้อม (เนยยัตถนัย) ยากยิ่งที่จะเข้าใจได้ตามสภาวะ (ยถาสภาวะ) และตามพุทธประสงค์ (ยถาธิปเปต) สมจริงดังพุทธดำรัส

พระพุทธพจน์เป็นวิสัยแห่งพระสัพพัญญุตญาณ มีความงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด มีความสุขุมลุ่มลึกโดยศัพท์ (สัททคัมภีร์) ความหมาย (อัถถคัมภีร์) ศัพท์และความหมาย (สัททัตถคัมภีร์) พุทธประสงค์ (อธิปปาย) มีนัยที่วิจิตรพิสดาร (นานานยวิจิตรปาฬิ) ตรัสไว้ทั้งโดยตรง (นีตัตถนัย) โดยอ้อม (เนยยัตถนัย) ยากยิ่งที่จะเข้าใจได้ตามสภาวะ (ยถาสภาวะ) และตามพุทธประสงค์ (ยถาธิปเปต) สมจริงดังพุทธดำรัส

พระพุทธพจน์เป็นวิสัยแห่งพระสัพพัญญุตญาณ มีความงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด มีความสุขุมลุ่มลึกโดยศัพท์ (สัททคัมภีร์) ความหมาย (อัถถคัมภีร์) ศัพท์และความหมาย (สัททัตถคัมภีร์) พุทธประสงค์ (อธิปปาย) มีนัยที่วิจิตรพิสดาร (นานานยวิจิตรปาฬิ) ตรัสไว้ทั้งโดยตรง (นีตัตถนัย) โดยอ้อม (เนยยัตถนัย) ยากยิ่งที่จะเข้าใจได้ตามสภาวะ (ยถาสภาวะ) และตามพุทธประสงค์ (ยถาธิปเปต) สมจริงดังพุทธดำรัส

พระพุทธพจน์เป็นวิสัยแห่งพระสัพพัญญุตญาณ มีความงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด มีความสุขุมลุ่มลึกโดยศัพท์ (สัททคัมภีร์) ความหมาย (อัถถคัมภีร์) ศัพท์และความหมาย (สัททัตถคัมภีร์) พุทธประสงค์ (อธิปปาย) มีนัยที่วิจิตรพิสดาร (นานานยวิจิตรปาฬิ) ตรัสไว้ทั้งโดยตรง (นีตัตถนัย) โดยอ้อม (เนยยัตถนัย) ยากยิ่งที่จะเข้าใจได้ตามสภาวะ (ยถาสภาวะ) และตามพุทธประสงค์ (ยถาธิปเปต) สมจริงดังพุทธดำรัส

พระพุทธพจน์เป็นวิสัยแห่งพระสัพพัญญุตญาณ มีความงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด มีความสุขุมลุ่มลึกโดยศัพท์ (สัททคัมภีร์) ความหมาย (อัถถคัมภีร์) ศัพท์และความหมาย (สัททัตถคัมภีร์) พุทธประสงค์ (อธิปปาย) มีนัยที่วิจิตรพิสดาร (นานานยวิจิตรปาฬิ) ตรัสไว้ทั้งโดยตรง (นีตัตถนัย) โดยอ้อม (เนยยัตถนัย) ยากยิ่งที่จะเข้าใจได้ตามสภาวะ (ยถาสภาวะ) และตามพุทธประสงค์ (ยถาธิปเปต) สมจริงดังพุทธดำรัส

มหาราชปริตร คือ พระปริตร หรือ บทสวด ๑๒ บทที่เรียกกันว่า ๑๒ ตำนาน เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าเพื่อระลึกถึงคุณพระรัตนตรัย แผ่เมตตาจิต และเจริญภาวนา ทำให้ปลอดจากภัยทั้งปวง ประสบสุขสวัสดี มีชัยชนะเสมอ และช่วยขัดเกลากิเลสในจิตของตนให้ลดน้อยลง

อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ ถึงพระพุทธเจ้า ถึงพระธรรม ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ นี้เป็นห้วงบุญ นำความสุขมาให้ ให้อารมณ์เลิศ มีสุขเป็นผล เป็นไปเพื่อสวรรค์ เป็นไปเพื่อสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล...

คัมภีร์ไวยากรณ์บาลีชั้นสูง ที่แต่งขึ้นเพื่ออธิบายและขยายความคัมภีร์สัททนีติปกรณ์ ให้มีความละเอียด ลึกซึ้ง และชัดเจนยิ่งขึ้น

เป็นการอธิบายความจริงของธรรมชาติ ๓ ประการ อย่างเป็นระบบ เพื่อให้เข้าใจสัจธรรมของชีวิต อนิจจตา (ไม่เที่ยง) สิ่งทั้งหลายแปรปรวน เกิดขึ้นและดับไปตามเหตุปัจจัย ทุกขตา (เป็นทุกข์) สภาพที่ถูกบีบคั้นตามธรรมชาติ ทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้ อนัตตตา (ไม่มีตัวตน) ไม่อยู่ในบังคับบัญชาของใคร ไม่ใช่ตัวเราของเรา

เป็นการรวบรวมหลักธรรมที่เป็นแก่นสำคัญในพระพุทธศาสนา เพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในการดำเนินชีวิตและการพัฒนาตนเอง โดยมีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับหลักการดำเนินชีวิตตามแนวพุทธ การพัฒนาตนเองตามหลักไตรสิกขา (ศีล สมาธิ ปัญญา) ฯ

เรื่องปฏิจจสมุปบาทนั้น เป็นเรื่องที่ยังมีปัญหาสับสนอีกหลายประการคือ ตีความไม่ตรงกันในส่วนที่สำคัญที่สุดก็ตรงที่เป็นเรื่องในชีวิตประจำวัน หรือเป็นเรื่องกินเวลานาน ข้ามภพข้ามชาติ...

อธิบายความรู้เกี่ยวกับอินทรีย์ในประเด็นต่างๆ เช่น ปัญญินทรีย์เป็นยอดกว่าอินทรีย์ทั้งหลาย การพัฒนา อินทรีย์ตามลำดับจากสัทธินทรีย์สู่ปัญญินทรีย์การแสดงอินทรีย์ไม่ครบ ๕ ประการ เป็นต้น

วิปัสสนาคือความรู้แจ้งเห็นจริง เพราะฉะนั้น การเจริญสติต้องระลึกให้ตรงต่อสภาวะธรรมชาติที่เป็นจริง ถ้าระลึกไม่ตรงต่อสภาวะหรือธรรมชาติที่เป็นจริงก็ไม่สามารถจะรู้แจ้งรู้จริงตามความเป็นจริงได้เพราะ...

ความหมายของธรรมะในแบบที่ง่ายๆ ที่ทุกคนพบเห็นและพิจารณาได้ในชีวิตทุกๆ วัน และได้แนะนำวิธีฝึกหัดให้เกิด สติสัมปชัญญะ มีความรู้ตัวในการใช้ชีวิต อันเป็นพื้นฐานที่สำคัญในการเห็นธรรมะต่อไป

ธรรมะทั้งหลายทั้งปวง มีวิมุตติเป็นแก่นสาร การศึกษาและการปฏิบัติก็เพื่อแก่นของธรรมะ คือการหลุดพ้น ปล่อยวาง เป็นอิสระจากความยึดมั่นถือมั่นทั้งหลาย ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อเอาดี เพื่อให้ตัวเองเป็นคนดี เพื่อให้จิตสงบ หรือเพื่อเหตุผลอย่างอื่นเลย ปฏิบัติเพื่อวางสิ่งที่เราเคยแบกเอาไว้นั่นแหละ

ธรรมะทั้งหลายทั้งปวง มีวิมุตติเป็นแก่นสาร การศึกษาและการปฏิบัติก็เพื่อแก่นของธรรมะ คือการหลุดพ้น ปล่อยวาง เป็นอิสระจากความยึดมั่นถือมั่นทั้งหลาย ไม่ได้ปฏิบัติเพื่อเอาดี เพื่อให้ตัวเองเป็นคนดี เพื่อให้จิตสงบ หรือเพื่อเหตุผลอย่างอื่นเลย ปฏิบัติเพื่อวางสิ่งที่เราเคยแบกเอาไว้นั่นแหละ

ในการเริ่มปฏิบัติควรศึกษาให้เข้าใจว่า พระพุทธเจ้า ท่านสอนอะไร ท่านสอนธรรมะ ธรรมะคืออะไร จะรู้ธรรมะได้ด้วยวิธีใด ให้เข้าใจหลักการ วิธีการ จุดมุ่งหมายของการปฏิบัติเสียก่อน

วิปัสสนาทุกรูปแบบ ทุกมุมมองที่ให้พิจารณาให้ถูกต้อง วัตถุประสงค์ก็เพื่อให้จิตมันลงกับความจริง จะได้เบื่อหน่าย คลายกำหนัด และปล่อยวางได้ จิตนี้มันดื้อ ยังไม่เคยหัด ไม่เคยฝึก มันก็ดื้อ ความจริงมันเป็นสิ่งไม่แน่นอน มันไม่เที่ยง

สรุปความรู้เรื่องกรรมโดยย่อ ๆ และความเข้าใจเกี่ยวกับกรรม ๕ เรื่อง คือ (๑) สุขทุกข์ใครทำให้ (๒) ไม่มีวิญญาณไปเสวยวิบาก (๓) การแก้กรรม (๔) การชำระล้างกรรม (๕) ความสิ้นกรรม

เพื่อให้ทราบถึงวัตถุประสงค์ของการศึกษาและปฏิบัติธรรม คือการกลับมาศึกษาเรียนรู้ที่กายที่ใจของเราเอง เมื่อเข้าใจตัวเราเองอย่างแจ่มแจ้ง ก็จะละความเห็นผิด ละความยึดมั่นถือมั่นในกายในใจ หมดทุกข์ทางใจและดำเนินชีวิตอย่างมีความสุขไปตามลำดับ

การสวดบทธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้านั้น มีอานิสงส์มากมาย เช่น ได้ระลึกถึงคุณของพระรัตนตรัย เป็นการเจริญพุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ และได้นึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ทำให้มีสติ ไม่หลงลืม เป็นการทำสมาธิวิธีหนึ่ง

อธิบายให้ทราบความหมาย อานิสงส์ ลักษณะและแจกแจงเทคนิควิธีการปฏิบัติ แยกตามอารมณ์ของสติปัฏฐานทั้ง ๔ คือ กาย เวทนา จิต และธรรม

ลักษณะของสติปัญญา และอธิบายวิธีการฝึกให้เกิดขึ้น โดยอาศัยหลักสติปัฏฐาน ให้เป็นผู้มีสติ คือไม่หลงลืมกายไม่หลงลืมใจ และมีปัญญา คือเข้าใจความจริงของกายของใจ อันเป็นต้นทางสู่การรู้แจ้งอริยสัจ

อธิบายถึงสิ่งใดที่ไม่ใช่ธรรมะสำหรับขัดเกลากิเลส เป็นเพียงการอยู่เป็นสุขในปัจจุบันและการอยู่อย่างสงบ สิ่งใดที่เป็นธรรมะสำหรับขัดเกลากิเลส ทำให้จิตมีความพร้อมในการเจริญวิปัสสนา

การมีสัมมาทิฏฐิจะนำพาผู้ปฏิบัติไปสู่พระนิพพานได้โดยสะดวก ดุจขอนไม้ที่ลอยไปตามน้ำ วันหนึ่งก็จะถึงมหาสมุทรอย่างแน่นอน หากไม่เกิดเหตุการณ์ ๘ ประการ คือ...

อธิบายหลักการทำความเพียรที่ถูกต้อง ประกอบด้วยความหมายและประเภทของสัมมัปปธาน มีสังวรปธาน ปหานปธาน ภาวนาปธาน อนุรักขนาปธาน ความสำคัญของความเพียร และเรื่องทั่วไปที่ควรทราบเกี่ยวกับความเพียร

กฎที่ไม่ขึ้นกับการอุบัติของพระตถาคตทั้งหลาย ๔ กฎ, ธรรมะที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ ๒ อย่าง, ธรรมะที่พระพุทธเจ้าทรงยกขึ้นแสดงเป็นสัจจะ ๔ ข้อ, ลักษณะพิเศษของธรรมะทั้งปวง ๑๐ ชุด เชื่อมโยงไปสู่การปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งนิพพานอย่างมีหลักเกณฑ์

หลักการภาวนา ธรรมะที่เกื้อหนุนการภาวนา แนะนำวิธีการปฏิบัติแบบต่างๆ และพัฒนาการทางปัญญา อันเป็นเส้นทางสู่ความพ้นทุกข์ตามแนวคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ความสำคัญของปัญญาญาณในแง่มุมต่างๆ วิธีทำให้ปัญญาญาณเกิดขึ้น และ ลำดับของปัญญาญาณจำนวน ๑๔ ญาณ มี สุตมยญาณเป็นต้น จนกระทั่งถึง ปัจจเวกขณญาณ ตามคัมภีร์ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค

ถ้าจะถามว่า คนอายุมากกับอายุน้อยใครจะเห็นทุกข์มากกว่ากัน ตอบว่าคนอายุมาก แต่ถ้าถามว่าใครปฏิบัติได้ ดีกว่ากัน ตอบว่าคนอายุน้อย

มรณสติ เป็นชื่อของสติชนิดหนึ่ง ที่อาศัยสภาวะคือความตายเป็นอารมณ์ ความตายโดยสภาวะเป็นปรมัตถ์ สติระลึกถึงความตาย มีความตายเป็นอารมณ์ เป็นเครื่องระลึกนึกถึง ระลึกถึงบ่อยๆ

วิธีการฝึกฝนให้อริยมรรคเกิดขึ้น เริ่มจากการฝึกให้มีสติตามหลักสติปัฏฐาน ๔ พัฒนาจิตตามหลักไตรสิกขา และเกิดญาณปัญญาจนกระทั่งวางเฉยต่อสังขารทั้งหลายได้

มรรค นั้นเป็นทางเพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง เป็นทางเดียว ที่ทำให้ อริยมรรคเกิดขึ้น ได้เห็นพระนิพพานและดับ กิเลส ได้โดยเด็ดขาด

รวบรวมบทสรรเสริญคุณของพระรัตนตรัย ซึ่งเป็นสรณะที่เลิศประเสริฐสูงสุด พุทธศาสนิกชนควรระลึกนึกถึงอยู่เสมอ เพื่อเป็นเครื่องชี้นำให้เกิดความสว่างในจิตใจ

เมื่อธรรมอันเป็นเอกที่บุคคลได้เจริญทำให้มากแล้ว กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นก็เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วก็เป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น ธรรมอันเป็นเอกคืออะไร คือ กายคตาสติ

ลักษณะของอินทรีย์ ๕ ประการ ได้แก่ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ซึ่งเป็นธรรมสำหรับวัดความพร้อมของจิต อันเป็นหนึ่งในหมวดโพธิปักขิยธรรม

วิธีปฏิบัติอินทรียสังวรอันยอดเยี่ยมในพระธรรมวินัยนั้น พระพุทธองค์ทรงมุ่งเน้นให้มีการพัฒนาอินทรีย์ให้เกิดประโยชน์อย่างสูงสุด คือ มีปัญญาเห็นความจริงของสังขารทั้งปวง เรียกว่าอินทรียภาวนา

พระองค์สอนความจริง หน้าที่ของเราก็คือฝึกฝนให้รู้ความจริง รู้ความจริงคือมีปัญญา เมื่อมีปัญญาก็จะทำต่อทุกสิ่งอย่างถูกต้อง คิดก็ถูก พูดก็ถูก ทำก็ถูก มันก็ไม่ทุกข์

บทสรุปและเน้นให้เห็นความสำคัญของการปฏิบัติธรรม

เทวดาเป็นเพื่อนเกิดแก่เจ็บตายร่วมวัฏฏสงสาร เวียนว่ายตายเกิดด้วยอำนาจอวิชชา มีความไม่แน่นอน มีอายุจำกัด รวมทั้งแสดงเหตุที่ทำให้เกิดเป็นเทวดา สุคติของเทวดา และวิธีปฏิบัติที่เหมาะสมต่อเทวดา

สิ่งที่เป็นสัญญาณเบื้องต้น หรือเครื่องหมายล่วงหน้า ที่บ่งบอกว่า อริยมรรคมีองค์ ๘ กำลังจะเกิดขึ้นในจิตใจของบุคคลนั้น เปรียบเสมือนแสงอรุณที่เป็นสัญญาณล่วงหน้าว่าพระอาทิตย์กำลังจะขึ้น

อริยมรรค ๘ ท่านแสดงต่อจากเรื่องโพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์เป็นองค์ธรรมที่เป็นเครื่องวัดว่า จิตพร้อมจะเข้าสู่การตรัสรู้หรือไม่

อนุปุพพิกถา ๕ ประการ ได้แก่ ทานกถา สีลกถา สัคคกถา กามาทีนวกถา เนกขัมมานิสังสกถา เป็นธรรมเทศนาแสดงไปตามลำดับ สำหรับปรับจิตผู้ฟังให้มีความพร้อม

ทางพ้นทุกข์นี้มีทางอันเดียว เป็นทางบังคับ เป็นทางเอก ทางของพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงค้นพบแล้วก็บอกเอาไว้ เรียกตามชื่อภาษาบาลีว่าเอกายนมรรค หรือสติปัฏฐาน ๔

เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาพระอภิธรรมด้วยตนเอง เพราะจะใช้ภาษาง่าย ๆ ในการอธิบาย, ผู้ที่กำลังศึกษาพระอภิธรรมในชั้นจูฬอาภิธรรมิกะตรี โดยใช้เป็นหนังสืออ่านประกอบเพื่อให้เข้าใจเนื้อหาของบทเรียนได้ชัดเจนยิ่งขึ้น, ผู้ที่เคยเรียนพระอภิธรรมมาก่อน แต่ต้องการรื้อฟื้นความรู้ที่เคยศึกษามาแล้วได้อย่างรวดเร็ว

“ถึงอย่างไร ตัวเราจักไม่พ้นเงื้อมมือของความตายในพรรษานี้เป็นแน่แล้ว เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้นเราจักตาย ก็จงตายในสมาธิภาวนาเถิด”

หัวข้อสำคัญที่เป็นหลักในการถามตอบมีอยู่ด้วยกัน ๒๑๙ เรื่อง ในแต่ละเรื่องมีคำถามคำตอบมากมาย และอรรถกถาได้อธิบายไว้ด้วยว่า หัวข้อเรื่องไหน เพื่อจะแก้ความถือผิดของลัทธิอะไร

พระสูตรนี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงวิธีการฝึกสติอันเป็นทางเอกไว้อย่างละเอียดลออและครบถ้วนสมบูรณ์แบบ

คัมภีร์เนตติปกรณัฏฐกถา เป็นคัมภีร์แนะแนวทางนำไปสู่ความเข้าใจพระพุทธพจน์ จัดเป็นตำราอธิบายพระพุทธพจน์แต่งในสมัยพุทธกาลโดยพระมหากัจจายนะ

หลักท่องจำปัฎฐาน ปัจจัย ๒๔

พระอภิธรรมปิฎกเป็นคำตรัสสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหมดหรือไม่?

อานาปานสติตั้งแต่ลำดับที่ ๑ ถึง ๑๒ เป็นกายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา เป็นแบบสมถะกับวิปัสสนาปนกันไป ส่วนลำดับต่อไป ๑๓ - ๑๖ ในหมวดธัมมานุปัสสนานั้น เป็นวิปัสสนาอย่างเต็มที่

ผู้ดูแลกรุณาเพิ่มภาพปกหนังสือ เพื่อให้ข้อมูลห้องสมุดครบถ้วน